เราทราบกันดีว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นความเสี่ยงหนึ่งที่ส่งผลต่อเศรษฐกิจ รวมถึงชีวิตความเป็นอยู่ของมนุษย์ทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นในยุโรปที่กำลังเผชิญกับคลื่นความร้อนทำลายสถิติ รวมถึงไฟป่าในแคนาดาที่เกิดหมอกควันอันตรายปกคลุมพื้นที่กว้างใหญ่ของอเมริกาเหนือ ขณะที่เอเชียกำลังเผชิญกับภัยแล้ง น้ำท่วมหนัก และพายุไต้ฝุ่นอย่างรุนแรง แต่นอกเหนือจากผลกระทบที่เกิดขึ้นแล้ว การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศได้กลายเป็นแรงผลักดันในทางภูมิศาสตร์ที่สำคัญที่สุดไปแล้ว

เมื่อเร็ว ๆ นี้มีการเปิดตัวการขนส่งสินค้าทางเรือในเส้นทางสายไหมน้ำแข็ง (Ice Silk Road) ผ่านอาร์กติกที่ดำเนินการโดยบริษัทจีน ซึ่งช่วยลดเส้นทางการขนส่งปกติระหว่างยุโรปและจีนลงครึ่งหนึ่ง เป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์เส้นทางสายไหมขั้วโลกของจีนที่ร่วมกับรัสเซียในปี 2017 มีเป้าหมายที่จะบูรณาการเส้นทางทะเลด้านเหนือเข้ากับโครงการหนึ่ง  เพื่อสร้างห่วงโซ่การค้าและห่วงโซ่อุปทานที่จีนเป็นผู้ครองตลาด

จะเห็นว่ามีประเด็นทางภูมิรัฐศาสตร์และผลกระทบจากภาวะโลกร้อนที่เกิดมากขึ้น เช่น ในยุโรปช่วงฤดูร้อนการขนส่งสินค้าข้ามแม่น้ำไรน์และดานูบชะลอตัวหรือหยุดชะงักลง เนื่องจากระดับน้ำในแม่น้ำเหล่านี้ลดลงต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ อันเนื่องมาจากคลื่นความร้อนในทวีป ในประเทศโรมาเนียโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ใช้น้ำจากแม่น้ำดานูบในการระบายความร้อนถูกปิดลง ผู้ผลิตรถยนต์ในประเทศหยุดการผลิตเพื่อประหยัดพลังงาน

มีการคาดการณ์ว่าอุณหภูมิที่สูงกว่าปกติจะยังคงต่อเนื่องไป และปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงกว่าปกติจะนำมาซึ่งสภาพอากาศสุดขั้วมากขึ้น ซึ่งอาจทำให้เกิดปัญหาด้านระบบไฟฟ้าทั่วทั้งยุโรปขณะเดียวกันที่สหรัฐอเมริกา อ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศ ใกล้กับแม่น้ำโคโลราโด กำลังแห้งและส่งผลต่อการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ

ภัยแล้งนำไปสู่ข้อกังวลเรื่องผลผลิตทางการเกษตรที่ลดลงและราคาอาหารโลกที่สูงขึ้นในปีหน้า ซึ่งแน่นอนว่าจะส่งผลกระทบต่อนโยบายการเงินและราคาสินทรัพย์ จึงไม่น่าแปลกใจที่คำศัพท์เกี่ยวกับสภาพภูมิอากาศถูกกล่าวถึงมากเป็นประวัติการณ์ในการประชุมรายงานผลประกอบการของบริษัทในยุโรปช่วงฤดูร้อนที่ผ่านมา



ดังนั้นการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจะเปลี่ยนแปลงตลาดการเงินในที่สุด และก็กำลังเปลี่ยนแปลงในทางภูมิรัฐศาสตร์เช่นกัน การที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ให้ความสนใจกรีนแลนด์นั้น กำลังเป็นที่จับตาว่าสหรัฐฯ ให้ความสนใจกับภูมิภาคอาร์กติกเหนือมากขึ้น เพราะการละลายของน้ำแข็งในอาร์กติกทำให้จีนเข้ามามีบทบาทในพื้นที่นี้ และสร้างการแข่งขันเชิงยุทศาสตร์ใหม่สำหรับเส้นทางการค้าที่อยู่ใกล้กับรัสเซียมากเกินไป

เมื่อโลกเปลี่ยนผ่านจากเชื้อเพลิงฟอสซิลไปสู่เทคโนโลยีสะอาดในที่สุด จีนเป็นผู้ได้รับประโยชน์ทางเศรษฐกิจหลัก จีนผลิตรถยนต์ไฟฟ้ากับแบตเตอรี่ลิเธียมส่วนใหญ่ของโลกและได้ควบคุมแร่ธาตุหายากหลายชนิดที่จำเป็นสำหรับทั้งเทคโนโลยีสะอาดและการป้องกันประเทศ ซึ่งหมายความว่าไม่เพียงแต่จะมีกำลังทางอุตสาหกรรมเท่านั้น แต่ยังอาจรวมถึงอำนาจทางการเงินด้วย ที่ผ่านมาการควบคุมน้ำมันของสหรัฐฯ เป็นเชื้อเพลิงให้กับการเติบโตในศตวรรษที่ 20 และหนุนค่าเงินดอลลาร์ แต่ในยุคของเทคโนโลยีสีเขียวที่กำลังจะมาถึงจีนอาจได้รับประโยชน์เช่นเดียวกันในศตวรรษที่ 21

สำหรับตลาดการเงินแม้ว่าเรื่อง ESG (Environmental, Social, and Governance) จะถูกนำมาเป็นธีมการลงทุนยอดนิยม แต่ Antony Hobley นักยุทธศาสตร์ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ชี้ให้เห็นถึงความจริงที่น่าตกใจว่า นักลงทุนส่วนใหญ่ยังคงประเมินว่าวิกฤตสภาพอากาศยังไม่ได้เกิดขึ้นจริง ซึ่งไม่ใช่เพราะนักลงทุนปฏิเสธความจริง แต่เกิดจากการตีความความหมายระหว่างข้อมูลทางสภาพอากาศทางวิทยาศาสตร์กับภาษาทางคณิตศาสตร์ของระบบทุนนิยม

ขณะเดียวกันธุรกิจประกันภัยประเมินและต่อสัญญาความเสี่ยงแบบปีต่อปี แต่วิกฤตสภาพภูมิอากาศนั้นถูกประเมินความเสียหายล่วงหน้ายาวนาน 20 - 50 ปี กลไกตลาดจึงมองไม่เห็นความเสี่ยงที่กำลังสะสมตัวในระยะยาว ในทางการเงินเมื่อนำความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นในปี 2050 มาคำนวณผ่านอัตราส่วนลดเงินตามเวลาค่าความเสียหายมหาศาลในอนาคตจะถูกลดส่วนจนเหลือเกือบศูนย์ในปัจจุบัน ดังนั้นความเสี่ยงจริงไม่ได้หายไปไหน แต่โมเดลทางการเงินทำให้มันหายไปทางคณิตศาสตร์

ดังนั้นเมื่อถึงจุดที่ตลาดการเงินเริ่มตื่นรู้และประเมินราคาความเสี่ยงใหม่ตามความเป็นจริง โลกจะไม่ได้เผชิญแค่การปรับตัวของตลาดหุ้นหรือราคาสินทรัพย์เท่านั้น แต่อาจเกิดผลในทางภูมิรัฐศาสตร์ ประเทศหรือกลุ่มทุนที่ไม่เตรียมพร้อมจะถูกพัดหายไปกับระลอกคลื่นแห่งการเปลี่ยนแปลงนี้

ที่มาข้อมูล : FINANCIAL TIMES