ผ่านมากว่าหนึ่งเดือนของการโจมตีอิหร่านโดยสหรัฐฯ และอิสราเอล นอกเหนือจากสนามรบดูเหมือนในอีกด้านยังมีการต่อสู้ที่สำคัญยิ่งกว่ากำลังเกิดขึ้น ซึ่งอาจเปลี่ยนแปลงระเบียบเศรษฐกิจโลกได้

ประเด็นสำคัญของความขัดแย้งนี้ คือ ‘เรื่องพลังงาน’ การที่อิหร่านทำให้เรือสินค้าไม่สามารถผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้และการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานในอ่าวเปอร์เซีย ได้ทำให้เกิดความกังวลเกี่ยวกับการชะลอตัวของเศรษฐกิจโลกอีกครั้ง

ราคาน้ำมันและความเสี่ยงด้านการขนส่งเพิ่มสูงขึ้น สำหรับเศรษฐกิจโลกที่เชื่อมโยงถึงกัน ถือเป็นความเสี่ยงที่มากมายมหาศาล

ในระยะสั้น ๆ คำตอบที่ว่าใครจะได้ประโยชน์นั้นดูเหมือนจะเป็น 'เงินดอลลาร์สหรัฐฯ' เนื่องจากราคาน้ำมันและพลังงานสูงขึ้น จึงมีความต้องการดอลลาร์มากขึ้นเพื่อใช้ในการนำเข้า ซึ่งส่งผลให้ค่าเงินดอลลาร์สหรัฐฯ แข็งค่าขึ้น

รูปแบบเช่นนี้เคยเกิดขึ้นจากวิกฤตการณ์ก่อนหน้านี้ รวมถึงสงครามรัสเซียกับยูเครน ความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ได้มีผลต่อราคาน้ำมันและบทบาทของเงินดอลลาร์สหรัฐฯ ในเวทีโลก ในช่วงเวลาแห่งความไม่แน่นอน นักลงทุนและรัฐบาลต่างหันมาพึ่งพาสินทรัพย์ที่กำหนดราคาเป็นดอลลาร์ ไม่เพียงแต่เพื่อการทำธุรกรรมเท่านั้น แต่ยังเพื่อความปลอดภัยและสภาพคล่องอีกด้วย

อย่างไรก็ตามรูปแบบนี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ มันมีต้นตอมาจากระเบียบทางการเงินหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ถูกกำหนดโดย ‘ข้อตกลงเบรตตันวูดส์’ ในปี 1944

การกำหนดราคาน้ำมันเป็นดอลลาร์ ทำให้ความต้องการพลังงานทั่วโลกแปรเปลี่ยนเป็นความต้องการสินทรัพย์ทางการเงินของสหรัฐฯ ทำให้รัฐบาลวอชิงตันสามารถจัดหาเงินทุนเพื่อชดเชยการขาดดุลได้ในต้นทุนที่ค่อนข้างต่ำ เมื่อเวลาผ่านไปเงินดอลลาร์ก็ได้ฝังรากลึกเข้าไปในโครงสร้างการค้า การเงิน และทุนสำรองของโลก

สถานการณ์ในปี 2026 อิหร่านไม่ได้เพียงแค่ขัดขวางการขนส่งน้ำมันเท่านั้น แต่ยังกำลังท้าทายโครงสร้างสกุลเงินที่รองรับการค้าพลังงานโลกอย่างเงียบ ๆ ภายใต้มาตรการคว่ำบาตรรัฐบาลเตหะราน ได้พัฒนาช่องทางทางเลือกอื่น ๆ โดยส่งออกน้ำมันผ่านการแลกเปลี่ยนสินค้า การใช้เครือข่ายที่ไม่เป็นทางการมากขึ้นเรื่อย ๆ ผ่านการชำระเงินด้วยเงินหยวนของจีน การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนให้เห็นถึงการวางแผนยุทธศาสตร์ที่มุ่งลดบทบาทของเงินดอลลาร์สหรัฐฯ



ขณะเดียวกันบทบาทของจีนมีความสำคัญอย่างยิ่ง ในฐานะผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ของอิหร่าน จีนเป็นทั้งตลาดและทางเลือกด้านการเงิน การชำระเงินด้วยเงินหยวนควบคู่ไปกับการขยายตัวของระบบการชำระเงินข้ามพรมแดนและโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินดิจิทัล ซึ่งทำงานขนานไปกับระบบดอลลาร์ ไม่ใช่ทำงานอยู่ภายในระบบดอลลาร์ทั้งหมด

แม้ระบบการเงินดังกล่าวว่าจะยังอยู่ในวงจำกัด แต่พัฒนาการเหล่านี้บ่งชี้ถึงความตั้งใจของบางประเทศในการป้องกันความเสี่ยงจากการพึ่งพาดอลลาร์สหรัฐฯ สงครามอิหร่านทำให้ดอลลาร์แข็งค่าขึ้นในระยะสั้น แต่ในขณะเดียวกันก็อาจเร่งให้เกิดการแสวงหาทางเลือกอื่นในระยะยาว

ประวัติศาสตร์ชี้ให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงเช่นนี้มักไม่เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน สกุลเงินหลักไม่ได้ล่มสลายในชั่วข้ามคืน แต่จะค่อย ๆ เสื่อมถอยลงเมื่อสกุลเงินทางเลือกอื่น ๆ เริ่มมีความเหมาะสมมากขึ้น

หากอิหร่านประสบความสำเร็จในการวางระบบการค้าขายน้ำมันโดยใช้เงินหยวนเป็นหลัก ผลกระทบอาจขยายวงกว้างออกไปไกลกว่าการหลีกเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร ตลาดพลังงานนั้นพึ่งพาเงินดอลลาร์มาอย่างยาวนาน การแยกตัวเพียงบางส่วนในกลไกการกำหนดราคาและการชำระเงินก็อาจเริ่มบั่นทอนรากฐานนั้นได้

หากผู้ผลิตรายอื่น ๆ โดยเฉพาะในอ่าวเม็กซิโก ทดลองใช้การชำระเงินที่ไม่ใช่สกุลเงินดอลลาร์ แม้ในวงจำกัดผลกระทบเชิงสัญลักษณ์และโครงสร้างอาจมีความสำคัญอย่างมาก

เงินหยวนของจีนจะมีความแข็งแกร่ง มีสภาพคล่อง และมีความน่าเชื่อถือสำหรับการเป็นสกุลเงินสำรองได้หรือไม่ และที่สำคัญที่สุดคือ ผู้ส่งออกพลังงานรายใหญ่จะเริ่มป้องกันความเสี่ยงโดยการยอมรับสกุลเงินอื่นสำหรับการค้าขายน้ำมันหรือไม่

แต่หากการเปลี่ยนแปลงเพียงบางส่วนเริ่มเกิดขึ้นผ่านการค้าขายน้ำมันด้วยเงินหยวน กลไกการชำระเงินของกลุ่ม BRICS หรือแพลตฟอร์มสกุลเงินดิจิทัล ผลลัพธ์อาจไม่ใช่การแทนที่ดอลลาร์ด้วยสกุลเงินเดียว แต่เป็นการเกิดขึ้นของระบบการเงินที่แตกแยกและมีหลายขั้วมากขึ้น

ความขัดแย้งในอิหร่านอาจไม่ได้ทำให้ดอลลาร์ล้มในทันที แต่กำลังบีบให้ผู้กำหนดนโยบายของตลาดและรัฐบาลต่าง ๆ ต้องเผชิญกับความเป็นไปได้ใหม่ นั่นคือ ‘อนาคตของระบบการเงินโลกอาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับสกุลเงินเดียวอีกต่อไป’

คำถามที่แท้จริงจึงไม่ใช่ว่าดอลลาร์จะชนะสงครามครั้งนี้หรือไม่ แต่อาจหมายความว่า สงครามครั้งนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นของโลกที่เงินดอลลาร์ไม่จำเป็นต้องชนะอีกต่อไปหรือไม่

ที่มาข้อมูล : https://asiatimes.com/2026/03/is-the-us-dollar-really-winning-the-iran-war/#main